METUNG KUNG tutung sapni ning Indung Ibatan dapot ala naku keng kekatamu. Nung nukarin ku karin naku mu miyangu biye, uling karin tinubu ke ing kakung daya't bini. Pauli na nini ing sarili kung pamibalebale ala yu keng labuad kung pibaytan nung e atiyu keng marayu. Oneng e na buring sabyan a ala naku keng balen tamu, mengalinguwan naku.
Makananu me pin kalinguwan ing pangatawu mu? Alang paralan a ita malyari ampong mipaltutu, uling ing dayang mapaling daragus ampong kakawal kareng uyat ampong laman metung ya mong amanung alang patugut sisitsit kekatamu.
Pilan nang pulung banuwang ala ku keng Pampanga, ampong manibat inyang mipalawut ku e ku ne dimdam ampong siwalat ing Amanung Siswan. Neng kayi misasabi ke ning indu ku a atiyu keng Magalang ampong reng kapatad ampong kakaluguran keng Amanung Siswan. Mangapamulala la o bat biyasa ku pang mangaPampangan king kelambatan ku nang ala kekatamu.
Mapilan panawun mipauli ku kekatamu, agaganaka ku pa ing pekatawli kung pamanuli, pitu na yatang banwa ing milabas. Makanita ya wari kabilis mamulayi ing panawun?
Wa pin ambalamu kapilan pa mu ita. Mipawuli ku kanita uling kinangwa kung kasulatan banting upayang makyasawa ku karin king balen ning Magalang. (Tutung watas kung e mamintu ampong e tutuki keng panwalan da reng kerakalan a tawu, uling king kasal mi, yaku mu, ing abe ku, ing mangasal kekami ing atiyu king kasal, ampo pa pala itang metung a tuwung e ku balu nung ninu a tinalakad tegawan mi a kanita ke pa ikit king buung biye ku.) Ing ayasawa ku Intsik yang taga-Makaw a atin pipunpunan karin keng balen ning Chun Shan, king Labuad da reng Intsik. Uli ning tutung pagmaragul ke ing penibatan ning kayabe ku, buri ku mo sana pamung ipabalu bayu ke mo itaglus ing buri kung sabyan, a king Chung Shan karin ya mibayit ampong meragul i Gat Sun Yat Sen, a pekapengari ning Makabayung Tsina.
Wa pin, ngeni ku lakwas aganaka ampong alinawan, dapot yaku tutu kung mapangalinguwan, a malambat na pin palang panawun manibat inyang tawli kung mipabasle keng labuad kung keragulan.
Kalupa ning asabi ku na, kayabe ke pin kanita ing abe ku. Inagkatan keng dumalan karin king pipagaralan ku, karin king Matas a Pipagaralan ning Mal a Anghel (HAU), nung nukarin meyari kung pamagaral. Maragul ku utang a lub ketang pipagaralan a ita. Lalu pa e naku pepamarayan inyang tawli ku namung banwa karin. Meyari kung e memayad.
Aliwa pa ita, ing HAU ya mu naman ing miglimbag keng mumuna kung sinulat a daklat kawatasan, masakit man balikdan a keng Amanung Tagalug ya misulat.
Anak ku pa kanita, watas-watasan ku pa kanita a ra pin. Ing tutu na pagmalumbe kung yaku ing sinulat ketang daklat kawatasan a ita. Ngeni ku lakwas abalu, ngening matwa naku, a ing metung a watas aldo-aldo susulung ya't magbayu. Nung balikdan ke itang daklat kawatasan kung ita, pikarine kung yaku ing watas a sinulat kanita. Inya pin ngening miragdagan ku pang ditak a belwan, nung mikapanawun ampong mikaparalan balang aldo, tipunan ko reng sinulat ku, king Amanung Siswan, Amanung Tagalug, ampong Amanung Inglis, balu ku nung makananu kong samasnan ampong pakintaban deng minuna kung kawatasan. Ini ing pane malilyari kareng keganaganang watas ampong talasulat, e wari?
Ketang tawli kung minuli keng kekatamu delanan ke ing dati kung talaturu, i Robby Tantingco (Sir Robby ing awus mi kanita kaya, inya angga ngeni ya pa mu rin ing awus da reng kerakalan kaya.) Pekilala ke kaya ing abe ku. Oneng ing kerakalan ning pamipagtalamitam mi ken yang Amanung Inglis. Ali keng Amanung Siswan a tutu tamu ngan kaluguran ampong pagmaragul. Milyari ita pota pawuli ning kalele miya ing abe ku. Masanting naman a milyari ita uling ing pamisabi mi ikwa nang tinggap ning abe ku anyapin linwal ke ketang pasbul nang Sir Robby a makatiman ke lupa ampong ala ni metung man a manamdaman.
I Sir Robby ya ngeni ing metung kareng mitatalakad pasibayu keng kabiyasnan a Kapampangan. Oneng metung mu ing kutang ku: O Sir Robby, nanu mo rugu ing matibe sangkan o bat deng kayabe tamung mitatalakad keng kabiyasnan Kapampangan mangamanu la ngan ampong susulat keng Inglis? Ababasa ko reng susulat da, daig de pa pamag-Inglis i Shakespeare! E ko ngan parsalanan, e ku rugu maglaganas, uling atin mapilan a susulat keng kekatamung mayumung Amanu, kakalat de ing belwan tamung kakawlan ampong luluguran keng kekatamung Amanu.
Ot malilyari ini, Sir Robby? Reng mitatalakad, reng mangalutu lupang mangamanu a ing Amanung Siswan makakalinguwan ya, reng mangayabit uyat batal keng muwa, mangamanu la ampong susulat keng Amanung Inglis? E makapagmulala ne? Dakal a kutang, alang a pakibat!
Aganaka ku pa kanita keng pamisabi ra karin king aptas Kapampangan, nung nukarin misusulatan la, mipapangutang ampong mipapakibat la reng miyaliwang kabalen a makasalbag mabilug a yatu, karin pin misan mitagmu keng Sir Robby. Sinulat yang mengamanu a king kelambatan ku nang ala kekatamu o bat balu ke pa ing Amanung Siswan. Balu kung masanting ya ing ablas a pakibat ku o neng e ku na agaganaka nung makananu keng inamanu. Sinabi ku nang mapangalinguwan ku, e wari?
Metung ku kareng tutung lulugud keng kabisyasnan Kapampangan, dapot metung ku kareng dapat mangatampaling lupa ampong maputut buntuk uli ning e ku bilus ing keganaganang balu ku king kekatamung kabiyasnan bankanita lalu yang lumabung mamukadkad ing kekatamung Amanung Siswan.
Nanu ing sangkan a dapat kung mitampalasanan a makanita?
Uli ning metung kung watas. Mengalimbag la reng kawatasan ku miyaliwang labuwad keti babo yatu oneng keng Amanung Inglis la ngan. Nung makanyan dapat ku pin sisyan! Dapat ku pin mangapalmura! Dapat ku pin mangabarug! Dapat deng pamaspas pamakliyan ing tayiktik magumpisa keng kakung buntuk angga kareng kakung talampakan, wa, angga reng mata ku nala mu reng alang late.
E ku magsangkan, wa, makiketuwan naku mu naman. Dapot asabi ku a metung ku kareng kayanakan a mayayawus a bisang magmalasakit keng kekatamung Amanung Siswan.
Ini pa ing metung kung kutang: Nanu ing malilyari obat reng keyanakan a kalupa ku e re dadagisut ampong susundu ing karelang keragulan a kabiyasnan Kapampangan?
Ing metung kerang dakal a dapat ipakibat: Uli ning ing matuturing a kabiyasnan Kapampangan likwan nala reng kayang kayanakan. Ing kabiyasnan Kapampangan betingan nala reng kayang supning iba't keng kayang daya ampong labuwad.
Tutu ita. Lawan mo reng mangatuwang ampo reng karelang pulakus a alang patugut susubung kekaming kayanakan a mambag kami keng kabiyasnan Kapampangan, ala na la ngan keng usu, ila ngan ala no keng agus ning panawun.
Ing Inglis misalbag ya ampong linabung uli ning tinayid ya kareng kayanakan, ali kareng mangatuwa. Lawan mo ri e.e. cummings, T.S. Eliot, Ernest Hemingway, ampo pa reng miyaliwang talasulat ampong watas keng Amanung Inglis a kinawani keng paniwalan da reng makatwa karela, sinulat la keng Amanung Inglis ketang buri rang paralan, ketang makabayung paralan, e ketang paralan da reng makatwa karela. O ngeni nanu ing linto? Sinagiwa ya ing biye ning Amanung Inglis. E re binayu ing amanung Inglis, ala lang elilan (nung atin man, tutung ditak mu), nune binayu re ing paralan ning pamanyulat da't pamisip.
E milyari ita ampong e pa malilyari keng Amanung Siswan. Lawan mo reng mangatuwa tamu ampo reng karelang pulakus, ala lang balung isalabat ampong isubu kekaming kayanakan a Kapampangan nung e reng karelang kawatasan a misulat keng lawun a paralan ampong pamisip a kasingtuwa na pang Mahoma. Reng kawatasan da reng kekatamung mangatuwang tatalangan tamu kambe de reng karelang pulakus tutung ala no keng agus ning panawun. Lawun na ing paralan da: makatugma la ampong makasukad, makabilang la reng dake ra ampong sukad deng amanu ampo pa ing pamikakatawan na ning kawatasan. Ini gawa ampong pawuli ning makitid a panimanman. Tutung atin kayanakan ampong mapilan a mangatuwa mu naman a susulat kawatasan keng makabayung paralan (lalu na keng free verse, a ra pin keng Inglis) nung nukarin ing malalam a kabaldugan ya ing maulaga. Oneng reni malulumud la kareng kerakalan a susulat keng lawun a paralan.
Sana miladlad ampong sunlag masalese ing pamanyulat Kapampangan. Sana ing kawatasan Kapampangan manyuli ya ampong manyanga, manyampaga ampong mamunga. Ing lawun a paralan, tutu ya ing pakepun, oneng sana mikabayu tamung paralan keng pamanyulat kawatasan Kapampangan bankanita reng kayanakan makidake la ampong mambag, makanyan mu naman ba reng isundu ing pegumpisan da reng makatuwa karela. Lawen yu man nung malyari ita, mike (mibili) ya keng panimanman da ing Amanung Siswan, yagkatan da la pa ampong ituru reng makayanak karela, o neng ing mumuna rang ituru ing mibusni la isip a manintun bayung paralan ning pamanyulat.
Sana rugu mikapanimanman tamu ngan keng malilyari kareng kayanakan a Kapampangan. Ikayu ngan pung mangatuwa ampo pa reng kakayung pulakus makisabi keng mayap a dinan yu kaming ditak a dalan banting upayang iyagkas mi ing buri ming iyagkas keng makabayung paralan. Dakal ke buring sabyan oneng misasara ke asbuk patse susumpalan da kami keng lawun a paralan.
Keng Amanung Inglis atin na lang miyaliwang paralan ning pamanyulat kalupa ra mo reng short short story, flash fiction, prose poem, creative fiction, rants, creative non-fiction, ampong miyaliwa pa. Obat e tamu sumulat kalupa ra reni keng Amanu tamu? Balu kung dakal la reng kayanakan a Kapampangan a biyasa a malyaring sumulat anti kareni keng Amanung Siswan. Nukarin la?
Mipaltutu ampong malyari ini nung midinan lang dalan. Sana lumele la reng mangatuwang ampo pa reng karelang pulakus a susulat kawatasan ampong pulosa keng lawun a paralan ampong paburen dong misip ampong sumulat reng kayanakan keng makabayung paralan ning pamanyulat.
Mikakule ya ampong talakad pasibayu ing Amanung Siswan patse milyari ini.